БИЗ ЖӘНЕ ГРАНТ ЖЕҢИМПАЗЫМЫЗ


Халқымыз мийрасларын қәстерлеў, жасы үлкенлерден еситип яки көргениңди жасларға үйретиў - бизиң баслы ўазыйпаларымыздың бири. Усындай ийгиликли ислерди әмелге асырыўда музейлер менен бир қатарда жөмийетлик фондлардың да өз алдына үлеси бар. Елимиз ғәрезсизликке ерисиўи менен жүзеге шыққан, мәмлекетлик уйымлар менен бир сапта турып елимиздиң, Ана-жеримиздиң тарийхын, тәбиятын, мәдениятын үйренип ҳәм үйретип атырған фондлар, өзин-өзи басқарыў уйымлары бүгинги күнде белсендилик көрсетип атыр. Солардың бири Қарақалпақстан Республикалық Бердақ қоры.

 

 

Қор Бердақ миллий музейи қасынан миллий, мәдений, тарийхый мийрасларды үйрениў ҳәм қайта тиклеў, өтмиште жасап өткен уллы шайыр ҳәм алымлардың мийрасларын үйрениўши жасларға жәрдем бериў, Бердақтың дәўирине тийисли тарийхый мийрасларымызды жаслардың үйрениўине қолайлы шараятлар туўғызыў, қалаберсе мәдений, илимий, әдебий бағдардағы жойбарларды иске асырыў мақсетинде 1998-жылы 15-декабрьде Республика Әдиллик Министрлигиниң дизиминен өтип шөлкемлестирилген. Фонды шөлкемлестириўде халқымыздың теберик перзентлери болған С.Камалов, И.Юсупов, Т.Қайыпбергенов, Т.Ещанов, Ж.Базарбаев, Н.Мухамеддинов, Т.Атамуратов, Б.Абдикамаловлар шөлкемлестириў комитети қурамында болған. Қорды Қуўанышбай Өтениязов басқарған. Бердақ бабамыздың исми менен аталып, халқымыздың миллий мийрасларын улығлаўшы жамғарма усы күнге дейин өз ўазыйпасын атқарып келмекте.

2012-жылы және 2015-жылы Жамғарма қайта дизимнен өтип, жумысын қайта жанландырды. Бүгинги күнде жамғарманың шөлкемлестириў ҳәм қәўендерлик қурамында халқымыз ийгилиги ушын ислеген пидайы мийнетлери менен танылған ел перзентлери Ғ.Хожаниязов, О.Терениязов, Қ.Заретдинов, Б.Мәтмуратов, Х.Дәўлетназаровлар бар.

Өзбекистан Республикасы Олий Мажлиси жанындағы мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлер менен пуқаралық жәмийетиниң басқа институтларын қоллап-қуўатлаў жәмийетлик фонды республикамыздағы фонд ҳәм мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлер, өзин-өзи басқарыў уйымлары арасында жойбарлар жазыў бойынша ҳәр-жылы таңлаўлар жәриялап, жеңимпазларды қаржы менен тәмийинлеп киятыр. 2012-жылы усы қор тәрепинен өсип киятырған жас әўладты руўхый жақтан тәрбиялаў, олардың дүнья қарасы, әдеп икрамлылығын жетилистириў, миллий қәдириятлар ҳәм өзин-өзи аңлап жетиў сезимин қәлиплестириў жойбары тийкарында жәрияланған таңлаўға қатнасып 12 600 000 сўм муғдарында грант жеңимпазы болып халқымыздың миллий мийрасларын жасларға үйретиў бойынша жумыслар алып барды.

Мәселен, Бердақтың дәстанлық шығармаларын тереңирек үйрениў мақсетинде жас бақсылар арасында жарыс өткерилип, нәтийжеде «Айдос баба», «Ерназарбий», «Рәўшан», «Ақмақ патша», «Шежире», «Хорезм» дәстанлары халық намаларына салынып атқарылып, көпшиликтиң нәзерине усынылды. Бердақтың бақсышылық жолын даўам еттириўши перзенти Ҳүрлиман қыз бақсының ҳүрметине «Ҳүрлиман ҳаўазы-қыз бақсылар таңлаўы» өткерилди.

Бердақ қоры тәрепинен Бердақ дәўириндеги тарийхый орынлардың бири, халқымыздың даңқлы перзентлеринен Әжинияз шайыр тәлим алған Елмурат ахун медресесине «Бабалар изи менен» атамасындағы киши экспедиция шөлкемлестирилди. Экспедиция нәтийжесинде Елмурат ахун медресесиниң орны, ахунның қәбири анықланып, илимий мағлыўматлар топланды. Соның менен бирге XIX әсирде жасаған Муўса бақсының қәбирине Республикамыздағы белгили көркем өнер ғайраткерлери, шайырлар, бақсылар менен зиярат шөлкемлестирилди. Бул әмелий илажлар өз ўақтында  республикамыздағы ғалаба хабар қураллары арқалы халқымыз нәзерине усынылды.

2013 - жылы халық өнерментшилигин раўажландырыўға тийкарланған жойбар ушын 14 000 000 сўм муғдарында грант жеңимпазы болып, музейде «Қарақалпақ отаўы ҳәм оның безелиўинде өнерментшилик» атамасында пикир алысыў кешелери, мастер класслар болып өтти. Жойбар жумысын шөлкемлестириў барысында Қараөзек районында XX әсирдиң басында жасаған Атамурат улы Мамыттың әўладларында сақланып киятырған алты қанат отаўы музей фондына алынды. Республикамыздағы белгили өнерментлер тәрепинен отаўдың баў шуўлары, керекли дәскелери ислетилди. Нәтийжеде Бердақ дәўиринде халқымыздың ең бийбаҳа мүлки, инсан ақыл ойы, уқыбы ҳәм имканиятларының жемиси болған ақ отаўы толық түринде музейде қәд көтерди.

Бердақ өтмиш дәреклеримиз, миллетти миллет сыпатында танытатуғын мийрасларымызды өз дөретпелеринде сәўлелендирген уллы сөз зергери. Бүгинги әўлад Бердақ шығармаларының қашан, кимлер тәрепинен жыйналғанын, Бердақтың сүўретлеў өнеринде келбетиниң қашан ҳәм кимлер тәрепинен пайда болғанын, Бердақ шығармаларына кимлер қашан нама жазғанлығы менен қызықсынады, буларды әлбетте билиўге ҳақылы. Бердақ қоры тәрепинен «Билим» баспасынан басып шығарылған «Бердақ - миллий мәдениятымыздың байтереги» атамасындағы китап усы саўалларға толық жуўап береди. Китап ҳәр жылы 27-ноябрь Бердақ күнине байланыслы өткерилген мақалалар таңлаўы жеңимпазларының мийнетлеринен ибарат.

2014-жылы «Қарақалпақ халқы шайырларының естеликлерине, муқаддес орынларына жаслардың қызығыўшылығын оятыў ҳәм әмелий билимин байытыў» темасы менен грант женимпазы болып, жойбар бойынша жумыс ислеў барысында Бердақ шығармаларын тереңнен үйрениў мақсетинде «Жәҳән маған ҳәўес етип қарасын» атамасында мектеп оқыўшылары ҳәм студент жаслар арасында төрт басқыштан ибарат таңлаў өткерилди. 27-ноябрь - Бердақ күни мүнәсибети менен Бердақ естелигине гүллер қойылып, Бердақ аты менен аталатуғын орынларға саяхатлар шөлкемлестирилди. Әжинияздың туўылғанына 190 жыл толыўына байланыслы «Сазын самал ядлап, сөзин ел билген шайыр» атамасында өткерилген пикир алысыў кешесинде шайырдың жаңадан табылған, бурын баспа сөзде жәрияланбаған қосықларының қол жазбалары менен танысылды, шайыр шығармаларының тарийхы үйренилди ҳәм де шайыр естелигине зиярат етилди.

Халқымыз тарийхын үйрениў келешек әўлад санасына жеткериўде Бердақ дәўириндеги қалалар, қорғанлар, дийқаншылық оазислериниң орны айырықша. Бул қалалар, қорғанлар өз дәўиринде илим-билим орайлары, халқымыздың өтмиши, қарақалпақ халқының даңқлы перзентлериниң аты менен тығыз байланыслы тарийхый орынлар. Бердақ дәўириндеги халқымыздың бай мәденияты тарийхымыздың ашылмай атырған қырларын ашып, жәмийетшиликти таныс етиў мақсетинде Өзбекистан Қаҳарманы, көрнекли археолог алым Ғайратдийин Хожаниязов, тарийх илимлериниң кандидаты, археолог Жолмырза Ҳәкимниязов ҳәм Шәригүл Пайзуллаевалардың авторлығында «Қарақалпақстан» баспасынан «Бердақ дәўириндеги қорған қалалар» атамасында китап шығарылды.

Бердақ дәўириндеги ен үлкен естеликлердиң бири, халқымызды саўатландырыўға, илим билимли етиўге хызмет еткен Кегейли районы аймағындағы Ийшан қала тарийхый архитектуралық естелиги болып есапланады. Бул естеликтиң тарийхын тереңнен үйрениў мақсетинде 2015-жылы 12-март күни Кегейли районы ҳәкимияты менен биргеликте Бердақ жамғармасының басламасы менен республикалық көлемде әнжуман өткерилди.

Ийшан қала тарийхый естеликлер комплекси жас әўладты Ўатанға садық етип тәрбиялаўда, Президентимиз атап өткениндей, тарийхқа, өтмишимизге, миллий қәдириятларымызға ҳәм бабаларымыздың данқлы жолына және бир мәрте нәзер салыўымызда әҳмийетли дәрек болып табылады. Бүгинги күнге шекем халқымыз тәрепинен қәстерленип келген Ийшан қала архитектуралық комплексин ҳәзирги заман талабына сай ҳәр тәреплеме илимий жақтан үйрениў, рестоврация ҳәм консервация жумысларын жүргизиў, әтирапын абаданластырыў әййемги бағларын қайта тиклеў ҳәм келешекте ашық аспан астындағы музейге айландырыў арқалы әўладларымызға жеткериў бойынша избе-излик илажларды әмелге асырыўды талап етеди. Бул әнжуманда илимий ҳәм тәрбиялық жақтан үлкен әҳмийетке ийе болған Ийшан қала комплексинин бийбаҳа архитектуралық естеликлерин сақлаў ҳәм келешекте туристлик орынға айландырыў бойынша келисимге келинди.

Бердақ қоры ағзалары Өзбекистан Конституциясының 24 жыллық байрамы қарсаңында үлкен қуўанышқа бөленди. Өзбекистан Республикасы Олий Мажлиси жанындағы мәмлекетлик емес, коммерциялық емес шөлкемлер менен пуқаралық жәмийетиниң басқа институтларын қоллап-қуўатлаў жәмийетлик қорының быйылғы жәриялаған таңлаўында «Миллий музейлер экспонатларын шет ел аудиторияларында таныстырыў» атамасындағы жойбары 24 300 000 сўм муғдарында грант женимпазы болыўына еристи.

Музейлер, әсиресе миллий музейлер халқымыздың келбетин, жүрип өткен жолын көрсететуғын муқаддес орын. Миллий музейдиң ҳәр бир қарыс жери халқымыздың туўылғанынан баслап усы күнге дейинги өтмиш тарийхын толғайды. Биз халқымызды, Ўатанымызды улығлаўда ата-бабаларымыздың бийбаҳа мүлки болған миллий мийрасларымызды дүньяға танытыўдан ҳеш ўақытта шаршамаймыз. Жойбардың жумыслары режелестирилип, дәслепки ай ушын исленетуғын жумыслар басланып кетти.

Үлкемизге жана 2016-жыл да қәдем таслады. Бул жыл бизге жаңадан жаңа ўазыйпалар жүклейди, сол ўазыйпаларды инабатлы атқарсақ, мәртебемизди бурынғыдан да зияда етеди. Илайым Ўатанымыз буннанда бетер гүллене бергей, халқымыздың абаданлығына, аўыз биршилигине ҳеш ўақытта көз тиймегей.

Шәригүл ПАЙЗУЛЛАЕВА

Бердақ қорының баслығы

«Устаз жолы» газетасы, 9-январь 2016 -жыл №2 (911) саны