УЛЛЫ МАҚСЕТЛЕР ЖОЛЫНДА …

     Ғәрезсизлик – ең уллы, ең теңсиз байлық есапланады. Сол себепли елимизде миллий қәдириятларымыз қайта тикленип, экономика, мәденият, илим, техника, көркем-өнер, әдебият, қулласы, барлық тараўлардың раўажланыўына кең имканиятлар есиги ашылды. Усындай тыныш ҳәм абадан елимизде күн сайын жүз берип атырған жаңаланыўларды қаншама мақтаныш етсек арзыйды.

     Бүгин тек ғана қалада емес, ҳәттеки аўыллық орынларда да халықтың турмысын жақсылаўға айрықша итибар қаратылмақта. Үлги жойбарлар негизинде қурылып атырғын заманагөй турақ жайлар, оның әтирапындағы инфраструктуралық объектлердиң өзи аўыл халқының мүшкилин әдеўир жеңиллестирип ғана қоймастан, мүнәсип турмыс қәлпиниң енгизилиўине тийкар жаратпақта. Өзбекистан, соның ишинде Қарақалпақстанның қала ҳам аўылларының келбети пүткиллей өзгерип, жаңадан бой тиклеген турақ жайлар барлық қолайлықларға ийе ең заманагөй архитектуралық усылларды өзинде жәмлеген. Бунда Өзбекистан Республикасы Президентиниң 2009-жылы 3-августтағы «Аўыллық жерлерде турақ жай қурылысының көлемин кеңейтиўге байланыслы қосымша ис-илажлар ҳаққында»ғы арнаўлы қарарының қабыл етилиўи айрықша әҳмийетке ийе болды. Өткен 2009-2014-жыллар аралығында Қарақалпақстан бойлап аўыллық жерлерде 3 мыңға жақын жай қурылып, өз ийелерине тапсырылған болса, 2015-жылда 15 массивте 650 үлги жойбардағы жай сапалы салынып питкерилди. Ал, 2016-жылы болса 668 жай қурыў режелестирилмекте. Усындай ийгиликли ислерде Журтбасшымыздың «Күшли мәмлекеттен күшли пухаралық жәмийетке қарай» деген уллы пикири өз тастыйығын таўып атырғанын көриўимизге болады. Бүгин турмысымыздың қайсы тараўына нәзер тасласақ та, онда тек ғана алға илгерилеў ҳәм раўажланыўдың гуўасы боламыз. Елимиз өзиниң турақлы ишки ҳәм сыртқы сиясатында дослық қатнасықлары тийкарында ҳәр тәреплеме раўажланып бармақта.

     Ҳүрметли Президентимиздиң Арал теңизи аймағында жасайтуғын халықтың тәғдирин ойлап, олардың генофондын сақлаў, айдын келешегин тәмийинлеў жолында мудамы аянбай гүресип киятырғанлығы ҳәммемизге мәлим. Усының нәтийжесинде Қарақалпақстанымыз үлкен қурылыс майданы ҳәм раўажланған ири санаат орайына айланды. Енди аграр республикадан, ҳақыйқый индустриал елге айланып атырғанымыз айқын сезиледи. Дүньяның көпшилик еллери менен экономикалық байланыслар күшейтилмекте. Әсиресе автомобиль индустриясы, заманагөй технологиялық үскенелер ҳәм басқа да тараўларда сырт елли инвесторлар менен бирге ислесиў беккемленген болса, Президентимиздиң тиккелей басламасы менен нефть ҳәм газ өндириў, газ-химия санаатын раўажландырыў бағдарындағы перспективалы жойбарларды әмелге асырыўға айрықша итибар қаратылды. Атап өтетуғын болсақ, 2012-жылы Өзбекистан ҳәм Қубла Корея Республикасы мәмлекет басшыларының ушырасыўында Үстирт аймағындағы «Ақшолақ» елатында әсиримиздиң ири қурылысларының бири болған Үстирт газ-химия комплексин биргеликте қурыўға келисилди. Арадан бир жыл өтип бул үлкен қурылыс қызғын баслап жиберилди. Улыўма баҳасы 4 млрд. 200 млн. АҚШ долларына тең болған кәрхананы «Uz-KorGazChemical» қоспа кәрханасы ҳәм Қубла Кореяның «GSEgsCorp», «HyndayEngineering», «SamsungEngineering» компаниялары өз-ара биргеликте дөретип атыр. Бул Орайлық Азияда газ өнимлерин қайта ислеўге қәнигелескен ең ири санаат комплекси болып есапланады. Кәрхана иске түскеннен кейин Үстирт тегислиги менен Арал акваториясы ҳақыйқый мийнет майданына айланады. «Әсир қурылысы» деп атама алған бул санаат комплексиниң шексиз қүдретин сөз бенен тәрийиплеў қыйын. Әсирлер даўамында жансыз жатырған Үстирт тегислиги бүгин ҳақыйқый үлкен жаратыўшылық майданға мегзейди. Бул комплекс жылына 4,5 миллиард куб. метр тәбийий газды қайта ислеў нәтийжесинде 3.7 миллард куб. метр газ, 387 мың тонна полиэтилен, 83 мың тонна полипропилен ҳәм 102 мың тонна пиролиз бензин алыў имканияты жаратылады. Жыллық экспортлық көлеми 750 миллион доллардан асады. Өнимлерди тийкарынан Европа, Шығыс ҳәм Қубла-Шығыс Азия еллерине экспорт етиў режелестирилген. Қалаберсе, 2 мыңнан аслам тәжирийбели қәнигелер турақлы жумыс пенен тәмийинленеди. Және жүзлеп қосымша жумыс орынлары жаратылады. Әлбетте, бул кәрхана мәмлекетимиз бенен Қубла Корея арасындағы байланысларды тағы да беккемлеўде ең принципиал жойбар есапланып, елимиздиң экспортлық потенциалын арттырыў, өндирислик базаны модернизациялаў ҳәм усы тийкарда жаңа жоқары технологиялық қуўатлылықларға ерисиў бойынша айрықша әҳмийетке ийе.

    Көпшиликке мәлим, 2013-жылдың 24-июнь сәнесинде журтбасшымыз тәрепинен Үстирт газ-химия комплекси қурылысының техникалық, экономикалық тийкарғы ҳүжжетлери тастыйықланды. Бул әҳмийетли ҳүжжетте 2016-жылдың 2-тоқсанында комплекстиң қурылыс ислерин сапалы жуўмақлаў нәзерде тутылған. Бурын «Қус ушса қанаты, адам жүрсе аяғы күйетуғын» бийпаян Үстирт кеңислиги ҳақыйқый мийнет симфониясы жаңлап, нағыз мәртлер, халық пидайыларының жең түринип, билек сыбанып жүргизип атырған ылғаллы қурылыслары әпсанаға мегзейди. «Ақшолақ» елатында болған ҳәр қандай адам, соңғы еки жыл ишинде, бул аймақтың пүткиллей өзгергенлигин тән алады. Жәҳән нәзерине түскен бул гигант газ-химия комплекси ҳаққында еки әҳмийетли фактты тилге алып өтсек болады. Яғный, «ProjectFinanceInternational» халықаралық басылымы усы комплексти қурыў менен байланыслы болған жойбарлаў қаржыландырыў ҳүжжетин нефть-химия ҳәм газ-химия секторындағы «Жылдың ең жақсы жойбары» деп жәриялады. Ал, «Infrastructurejournal» халықаралық басылымы болса, Үстирт газ-химия комплекси қурылысы жойбарын 2014-жылдың «Нефть-газ тараўындағы глобал келисим» сыйлығы менен хошаметледи.           

     Әсирлерге татырлық әмелге асырылып атырған дөретиўшилик ислердиң және бири дүньядағы үштен бири, Орайлық Азиядағы бирден-бир есапланған «Қоңырат сода заводы» жылына 100 мың тонна кальцийлестирилген сода ислеп шығарып, экспорт қылып келген болса, 2015-жылдан баслап кәрхананың қуўатлылығын жоқарылатыў мақсетинде баҳасы 109,5 млн. долларлық инвестиция киригизилип, өним ислеп шығарыў және еки есеге арттырылды. Усы кәрхананың қурылып, иске тусирилиўи менен Үстирт даласында жаңадан заманагөй «Елабат» қаласы бой тикледи. Дүнья базарында бәсекиге түсе алатуғын өнимлерди ислеп шығарып атырған Қоңырат сода заводы Үстирттеги туңғыш кәрхана болса, жоқары сападағы полимер өнимлерин ислеп шығарыў көзде тутылып атырған газ-химия комплекси аймақтағы және бир ири санаат гиганты есапланады. Бундай заманагөй кәрханаларды қурыў өз келешегине исенген, бәлент шоққыларды гөзлеген қүдретли мәмлекетлердиң ғана қолынан келеди. Ең баслысы, дәслебинде, усындай шөлистанлықта оғада ири заводлардың қурылыўына исенимсизлик пенен қарап, ҳайран қалысып турған бир пайытта Журтбасшымыз бул иске батыл қол урып, нәтийжеде пүткил жәҳән жәмийетшилигин таң қалдырды.

     Бүгин республикамыздың қайсы аўыл менен қаласына жол алсақ та, ҳақыйқый жаңаланыў, абаданластырыў ислериниң гүўасы боламыз. Мәмлекетлик инвестиция бағдарламалары негизинде ири қурылысларға көлемли қаржылар ажыратылып, заманагөй архитектуралық үлгидеги имаратлар халқымыздың ийгилигине хызмет етпекте. 2014-2016-жылларда пайтахтымыз Нөкис қаласы менен Беруний районының архитектуралық келбетин түптен жаңалаў, инфраструктурасын жетилистириўге бағдарланған ҳүкиметлик ис режеге муўапық, өткен жыллар ишинде нәтийжели қурылыс ислери жедел алып барылмақта. Әсиресе, бурынғы қараўсыз жатқан орынлар халықтың ең пайызлы дем алыў орынларына, мәдений орай, сейил етиўши бағларға айланып атырғанлығы көзди қуўантады. «Истиқлол» балалар бағының қурылыўы, «Дослық» каналының белгиленген 2 ярым километр аралығының әжайып қыябанға айландырылыўы шынтлап қолға алынған пидайылықтың үлгиси десек болады. Сондай-ақ, «Ташкент» мийманханасы жанында «Жаслар орайы»ның шөлкемлестирилиўи, «Дослық» каналы жағасындағы жаслар аллеясында диаметри 12 метр болған декоратив фонтанның иске түсирилиўи пикиримиздиң айқын дәлили. Бүгин Нөкис қаласы тек күндизи емес, ҳәттеки түнги ақшамда да жақтылық нурларына бөленген. «Дослық гузары», «Өзбекистан гузары» көшелериндеги жақтыртқышлардың қайта тартылыўы қаламызға өзгеше көрк бағышлайды.

    Президентимиздиң 2010-жыл 21-декабрдеги «2011-2015-жылларда инфраструктураны, транспорт ҳәм коммуникация қурылысын раўажландырыўды жеделлестириў ҳаққында»ғы арнаўлы қарары да уллы мақсетлердиң әмелге асырылыўына тийкар жаратты. «Гузар-Бухара-Нөкис-Бейнеў» жолындағы ири қурылыслар халық турмысы ушын айрықша әҳмийетке ийе. Усы заманагөй жолдың 766 километринде, яғный Нөкис қаласының қубла тәрепинде жайласқан автомобиль жөнелисин жеделлестириў ҳәм реконструкциялаў жумыслары жеделлик пенен алып барылды. Төрт тәрептен кесилискен, үйирилип келген автомашина жөнелиси дизбегин өз бағыты менен қәўетерсиз ҳәрекетлендиретуғын автомагистрал артериясын, биз енди өзимиздиң пайтахтымызда көрип турмыз. Бул қурамалы ҳәм әжайып жол жойбары, төбеден қарасаң, мисли сулыў гүбелектиң қос қанатын көз алдыңа келтиреди.  

     «Перзентлеримиз бизден көре билимли, күшли, дана ҳәм әлбетте бахытлы болыўы керек!» деген пикирди Журтбасшымыз ҳәр дайым тәкирарлайды. Бул гәптиң төркининде оғада үлкен мәни бар. Ҳүрметли Президентимиздиң 1533-санлы қарарына муўапық 2011-2015-жыллары Өзбекистанда 23 жоқары оқыў орны толық реканструкциялаўға киргизилген болса, солардың бири Бердақ атындағы Қарақалпақ мәмлекетлик университети болып есапланады. Бул иске бүгинги күнге шекем жәми 24 миллиард сўмнан артық қаржы ажыратылып, оқыў биналары, спорт заллары, мәденият сарайы изли-изинен реконструкциядан шығарылмақта. Қурылыс жумыслары еле де даўам еттирилип, 2016-жылы жаңадан заманагөй спорт манежин қурыў нәзерде тутылған.

    Журтбасшымыздың ҳәм ҳүкимет басшыларының жанкүйерлиги ҳәм итибары менен қаншама дөретиўшилик, абаданластырыў ҳәм қурылыс ислери алып барылмақта. Бул Ҳүрметли Президентимиздиң әдил сиясаты, қарақалпақ халқына болған айрықша меҳри, келешегимиз болған жасларымызға аталарша ғамхорлығының айқын көриниси екенлигин терең сезинемиз. Әлбетте, бундай үлкен итибар менен алып барылып атырған ийгиликли ислер бәршемизди және де руўхландырып, халық хызмети жолында еле де пидайылық пенен мийнет етиўге талпындырады.    

 

                                                                           М. А. Жуманов,

                                                                           Бердақ атындағы ҚМУ ректоры,

                                                                           Қарақалпақстан Республикасы

                                                                           Жоқарғы Кеңесиниң депутаты